Լսողության աուդիոգրամ․ ինչպես հասկանալ գրաֆիկը
Լսողության ստուգման արդյունքը հաճախ ավելի բարդ է թվում, քան հենց հետազոտությունը։ Թղթի վրա երևում են ցանց, թվեր, գունավոր նշաններ և վեր ու վար շարժվող գծեր։ Առանց բացատրության այդ գրաֆիկը հեշտ է ընկալել որպես զուտ բժշկական ձևականություն։ Իրականում աուդիոգրամը բավականին տեսանելի կերպով ցույց է տալիս, թե որ ձայներն է մարդը հեշտությամբ լսում, իսկ որոնք լսելի են դառնում միայն ավելի բարձր ուժգնությամբ։
Աուդիոգրամի հիմնական նշանները հասկանալը օգտակար է թեկուզ այն պատճառով, որ մասնագետի հետ զրույցը դառնում է ավելի հասկանալի, իսկ հետազոտության արդյունքները այլևս պարզապես անհասկանալի թվերի շարք չեն թվում։
Ի՞նչ է ցույց տալիս աուդիոգրամը
Տոնային աուդիոմետրիայի ընթացքում մարդուն ականջակալներով կամ հատուկ ականջային սարքերով փոխանցում են տարբեր բարձրության կարճ ձայներ։ Խնդիրը պարզ է՝ նշել այն պահը, երբ ձայնն արդեն լսելի է դառնում։
Յուրաքանչյուր հաճախականության համար մասնագետը որոշում է ամենացածր ձայնային մակարդակը, որը մարդը դեռ կարողանում է լսել։ Այդ կետերը նշվում են գրաֆիկի վրա և միացվում գծով։
Արդյունքում հնարավոր է տեսնել ոչ միայն ընդհանուր «լսողության նվազում», այլ ավելի մանրամասն պատկեր՝
- ինչպես են ընկալվում տարբեր հաճախականությունների ձայները,
- արդյոք աջ և ձախ ականջների լսողությունը տարբերվում է,
- կան արդյոք հատվածներ, որտեղ լսողական զգայունությունը զգալիորեն ավելի ցածր է,
- ինչ ուժգնության ձայն է անհրաժեշտ, որպեսզի այն լսելի դառնա,
- արդյոք անհրաժեշտ է լրացուցիչ հետազոտություն։
Կարևոր է հասկանալ, որ աուդիոգրամը նկարագրում է լսողական զգայունությունը, բայց ինքնուրույն չի բացատրում դրա փոփոխության պատճառը։
Ինչու՞ գրաֆիկի վրա կա երկու սանդղակ
Աուդիոգրամը կարդալն ավելի հեշտ է, եթե նախ ուշադրություն դարձնենք դրա երկու առանցքներին։
Հորիզոնական առանցքի վրա նշվում են ձայնի հաճախականությունները։ Ձախ կողմում գտնվում են ավելի ցածր, իսկ աջում՝ ավելի բարձր հաճախականությունները։ Առօրյա կյանքում ցածր ձայները կարելի է համեմատել, օրինակ, շարժիչի դղրդոցի կամ խորը տղամարդկային ձայնի հետ, իսկ բարձր ձայները՝ երեխաների խոսքի, թռչունների ծլվլոցի կամ հնչեղ բաղաձայնների հետ։
Ուղղահայաց սանդղակը ցույց է տալիս ձայնի մակարդակը դեցիբելներով։
Այստեղ տրամաբանությունը առաջին հայացքից կարող է հակառակ թվալ․ որքան ցածր է գտնվում կետը գրաֆիկի վրա, այնքան ավելի բարձր ձայն է անհրաժեշտ եղել այն լսելու համար։
Ուստի դեպի ներքև գնացող գիծը չի նշանակում բարելավում։ Ընդհակառակը՝ այն ցույց է տալիս, որ ձայնը լսելի դարձնելու համար անհրաժեշտ է եղել ավելի մեծ ուժգնություն։
Ինչպե՞ս են նշվում աջ և ձախ ականջները
Յուրաքանչյուր ականջ սովորաբար ստուգվում է առանձին, այդ պատճառով աուդիոգրամի վրա լինում են երկու տարբեր նշումների շարքեր։
Աջ ականջը սովորաբար նշվում է մեկ գույնով և նշանով, իսկ ձախը՝ մեկ այլ։ Օրինակ՝ հաճախ օգտագործվում են շրջաններ և խաչեր։ Սակայն կոնկրետ նշումները կարող են տարբեր լինել՝ կախված կլինիկայից, սարքավորումից կամ ծրագրից, ուստի օգտակար է նայել նաև գրաֆիկի բացատրական նշումներին։
Եթե երկու գծերը մոտ են իրար, ապա երկու ականջների լսողությունը համեմատաբար նման է։ Եթե դրանց միջև կա նկատելի տարբերություն, ապա մի ականջը կարող է մյուսից ավելի վատ լսել։
Հատկապես կարևոր է չանտեսել այն իրավիճակը, երբ այդ տարբերությունը առաջացել է հանկարծակի կամ ուղեկցվում է ականջներում աղմուկով, խցանվածության զգացումով կամ գլխապտույտով։ Այդ դեպքում արդյունքը պետք է քննարկել բժշկի հետ։
Ի՞նչ են նշանակում դեցիբելները աուդիոգրամի վրա
Աուդիոգրամի դեցիբելային արժեքները ցույց են տալիս տվյալ մարդու լսողության շեմը։
Որքան փոքր ուժգնությամբ ձայն է բավարար այն լսելու համար, այնքան ավելի լավ է տվյալ հաճախականության նկատմամբ լսողական զգայունությունը։
Որպես ընդհանուր կողմնորոշիչ՝ մասնագետները օգտագործում են տարբեր միջակայքներ, որոնք համապատասխանում են լսողության նվազման տարբեր աստիճանների։ Մեծահասակների մոտ մոտ 20–25 դԲ ցուցանիշները հաճախ դիտարկվում են որպես նորմային մոտ, իսկ ավելի բարձր արժեքները կարող են վկայել լսողության նվազման տարբեր աստիճանների մասին։
Սակայն մեկ առանձին թվով ինքնուրույն ախտորոշում անել պետք չէ։ Շատ ավելի կարևոր է ամբողջ լսողական կորի ընդհանուր պատկերը։
Ինչու՞ մարդը լսում է ձայնը, բայց չի հասկանում խոսքը
Շատ տարածված իրավիճակ է, երբ մարդը ասում է․ «Ես լսում եմ, որ ինձ հետ խոսում են, բայց միշտ չեմ հասկանում բառերը»։
Դա կարող է կապված լինել հատկապես բարձր հաճախականությունների ընկալման նվազման հետ։ Խոսքը կազմված է տարբեր հաճախականությունների ձայներից։ Ոմանք ավելի շատ ձևավորում են ընդհանուր բարձրությունը, իսկ մյուսները օգնում են տարբերել բառերը միմյանցից։
Եթե բարձր հաճախականությունները լսվում են վատ, խոսքը կարող է ընդհանուր առմամբ բավական բարձր թվալ, բայց կորցնել հստակությունը։ Դրա պատճառով մարդը հաճախ է խնդրում կրկնել, շփոթում է նման բառերը կամ ավելի լավ է հասկանում խոսքը, երբ տեսնում է զրուցակցի դեմքը։
Աուդիոգրամի վրա նման պատկերը հաճախ երևում է որպես համեմատաբար ավելի լավ ցուցանիշներ ձախ մասում և ավելի արտահայտված անկում աջ կողմում։
Ինչու՞ լսողությունը ճիշտ չէ գնահատել տոկոսներով
«Ես լսում եմ 60 տոկոսով» ձևակերպումը առօրյա խոսքում հասկանալի է, բայց մասնագետին գրեթե ոչինչ չի ասում։
Լսողությունը մեկ ցուցանիշ չէ։ Մի հաճախականություն մարդը կարող է լսել գրեթե առանց խնդիրների, իսկ մեկ այլը՝ զգալիորեն ավելի վատ։ Այդ պատճառով նույն միջին ցուցանիշ ունեցող երկու մարդկանց աուդիոգրամները կարող են ամբողջությամբ տարբեր լինել։
Հենց գրաֆիկի ձևն է օգնում հասկանալ, թե ինչու է մի մարդ տանը հանգիստ խոսքը լավ ընկալում, բայց աղմկոտ միջավայրում դժվարանում, իսկ մեկ ուրիշը դժվարությամբ է հասկանում նույնիսկ լուռ սենյակում։
Աուդիոգրամը լսողության վիճակը շատ ավելի ճշգրիտ է ներկայացնում, քան պայմանական տոկոսը։
Ինչպե՞ս է աուդիոգրամը օգնում լսողական սարքի ընտրության ժամանակ
Լսողական սարքի ընտրության և կարգավորման ժամանակ աուդիոգրամը ծառայում է որպես հիմնական ելակետ։
Եթե որոշ հաճախականություններ մարդը ավելի վատ է լսում, հենց այդ հատվածներում կարող է անհրաժեշտ լինել ավելի մեծ ուժեղացում։ Իսկ այն հաճախականությունները, որոնք արդեն լավ են ընկալվում, չպետք է ուժեղացվեն նույն չափով։
Այդ պատճառով ժամանակակից լսողական սարքը սովորական ձայնի կարգավորիչի պես չի աշխատում։ Այն ծրագրավորվում է մարդու անհատական լսողական կորի հիման վրա։
Սարք ընտրելուց առաջ կարևոր է անցնել լիարժեք լսողության ախտորոշում։ Որքան ճշգրիտ են սկզբնական տվյալները, այնքան ավելի հեշտ է հասնել բնական խոսքի և հարմարավետ հնչողության։
Ի՞նչ է ևս հաշվի առնում մասնագետը
Աուդիոգրամը հետազոտության միայն մի մասն է։
Մարդը կարող է տոնային աուդիոմետրիայի ժամանակ ունենալ որոշակի շեմեր, բայց առօրյա կյանքում բախվել շատ կոնկրետ դժվարությունների․ օրինակ՝ վատ հասկանալ հեռախոսային խոսքը, կորցնել բառերը խմբային զրույցի ժամանակ կամ հեռուստացույցը լսել ավելի բարձր, քան ընտանիքի մյուս անդամները։
Այդ պատճառով մասնագետը գրաֆիկը համադրում է մարդու գանգատների, տարիքի, լսողության փոփոխությունների պատմության և անհրաժեշտության դեպքում նաև այլ հետազոտությունների հետ։
Այս տվյալների համադրությունն օգնում է հասկանալ, թե արդյոք անհրաժեշտ է լրացուցիչ ախտորոշում, վերահսկում կամ լսողության ուղղում։
Ինչպե՞ս ճիշտ ընկալել սեփական աուդիոգրամը
Աուդիոգրամը գնահատական չէ և լսողությունը չի բաժանում պարզապես «լավ» կամ «վատ» կատեգորիաների։ Այն սուբյեկտիվ «ավելի վատ եմ լսում» զգացողությունը վերածում է տեսանելի և հասկանալի պատկերի։
Գրաֆիկով հնարավոր է հասկանալ, թե որտեղ է փոխվել ականջի զգայունությունը, արդյոք երկու ականջներն աշխատում են նույն կերպ և ինչու են որոշ ձայներ ավելի դժվար ընկալվում։
Եթե հետազոտությունից հետո գրաֆիկը դեռ անհասկանալի է թվում, խնդրեք մասնագետին այն ձեզ հետ միասին բացատրել։ Լավ անցկացված ախտորոշումը պետք է ավարտվի ոչ թե պարզապես թվերով թղթի վրա, այլ հստակ պատկերացմամբ՝ ինչ է կատարվում լսողության հետ, որ փոփոխություններն են կարևոր և ինչ քայլեր կարելի է անել հետո։